نام نویسنده : محمد تقی کره ای
تاریخ نشر : تیر 1381
عنوان : گزارش اکتشاف تفصیلی گارنت ده سلم
شرح مختصر :
با توجه به محدودیت های توسعه کشاورزی و صنعتی در شرق ایران،رونق بخش صنعت می تواند جایگاه ویژه های د رتوسعه این منطقه داشته باشد .از این رو پی جویی پتانسیل های معدنی کمپلکس ده سلم د رقالب پی جویی پتانسیل های زمین شناسی جنوب استان خراسان انجام شده است
شرح کامل:

 

پیشگفتار

با توجه به محدودیت های توسعه کشاورزی و صنعتی در شرق ایران،رونق بخش صنعت می تواند جایگاه ویژه های د رتوسعه این منطقه داشته باشد .از این رو پی جویی پتانسیل های معدنی کمپلکس ده سلم د رقالب پی جویی پتانسیل های زمین شناسی جنوب استان خراسان انجام شده است.در طی پی جویی های مقدماتی مشخص شده که یکی از موارد معدنی مورد توجه د رکمپلکس دگرگونی ده سلم رسوبات گارنت داری است که به صورت ذخایر پلاسری در منطقه تشکیل شده است.این گارنت ها از نوع آلماندن بوده و کاربردهای فراوانی در صنعت ا زجمله در دستگاههای هیدروجت ،تصفیه آب و ساینده ها دارد.لذا با توجه به ارزش این ماده ممعدنی طرح اکتشاف مقدماتی گارنت ده سلم تعریف و انجام شد.بر اساس این طرح منطقه حاوی گارنت پی جویی و در مناطق حاوی ماده معدنی تعداد محدودی چاهک اکتشافی حفر و از آنها نمونه برداری شد.نتایج عیار سنجی نشان داد که به منظور تعیین گسترش ،میزان ذخیره و عیار ماده معدنی نیاز به اکتشافات بیشتری است.از این رو طرح اکتشاف تفصیلی گارنت ده سلم تعریف  و انجام شدو نتایج حاصله در این گزارش در پنج فصل ارائه شده است.در فصل اول کمپلکس ده سلم معرفی شده است .به دنبال آن موقعیت و زمین شناسی محدوده های حاوی گارنت د رفصل دوم آمده است.در فصل سوم شرح عملیات حفرچاهک ها آورده شده و فصل چهارم نتایج عیار سنجی و محاسبات تخمین ذخیره انجام گرفته است.در فصل پنجم نتایج مطالعه ی کانه آرایی گارنت ده سلم درمقیاس نیمه صنعتی ارائه شده گردیده است.

کمپلکس ده سلم

موقعیت جغرافیایی

د رجنوب استان خراسان و در شرق دشت لوت مجموعه ای از سنگهای آذرین ،دگرگونی و رسوبی وجود داردکه تحت عنوان کمپلکس ده سلم نامیده شده اند.این مجموعه سنگی با مرفولوژی نه چندان مرتفع از دشت های اطراف متمایز شده است.کمپلکس ده سلم د رغرب شهرستان نهبندان و شمال شرق روستای ده سلم بین عرضهای  17 ˚ 31  و 32   ˚  31   شمالی و طولهای 24  ˚ 59 تا 41  ˚ 59  شرقی به مساحت تقریبی سیصد کیلومتر مربع واقع شده است. روستای چاه داشی د رشمال شرق و ده سلم د رجنوب غربی آن واقع است .دسترسی به منطقه از طریق جاده اصلی زاهدان –مشهد و را ه آسفالته شهرستان نهبندان به روستاهای چاه داشی و ده سلم امکان پذیر است.ادامه این جاده از ده سلم ،د رحال حاضر به سمت شهداد و کرمان در دست احداث است(شکل 1-1)


فاصله کمپلکس ده سلم تا ده سلم 30 کیلومتر و تا نهبندان حدود 60 کیلومتر است.منطقه ازنظر اقلیمی جزء مناطق گرم و خشک با آب و هوای بیابانی است و در بخش های کوهستانی آب وهوا کمی معتدل تر می شود.در منطقه رودخانه دائمی وجود نداشته و درفصل زمستان رودخانه های فصلی،رود شور در شرق منطقه و رودخانه ده سلم در غرب منطقه جاری هستند.آب شرب اهالی این منطقه ،از تعدادی چاه و قنات تامین می شود.آبهای زیر زمینی منطقه دارای سختی بالایی است و مزه شور تا تلخ دارند.سطح آب زیرزمینی د رعمق 5 تا 50 متری قرار داشته ولی به دلیل تخلخل کم رسوبات ،آبدهی چاه ها کم است.وزش بادهای فصلی 120 روزه سیستان باعث تشکیل تپه های شنی د ر دشت های مسطح اطراف شده است.اختلاف دما در شبانه روز به دلیل شرایط بیابانی 20 تا 30 درجه سانتی گراد است.از دیدگاه جغرافیایی منطقه بخشی ا زناحیه لوت است.توزیع جمعیت در منطقه بسیار پراکنده بوده و به دلیل مهاجرت روستائیان به شهرهای اطراف رشد جمعیت پایین است.اکثر روستاها دور از هم و کم جمعیت هستند و نزدیک ترین روستا به منطقه روستای ده سلم با 50 خانوار سکنه است.بیشتر این روستاها د ردامنه کوه یا مظهر قنات ها و اطراف چاه های آب شیرین واقع شده اند.تقریبا همه اهالی به کشاورزی ،کشت گندم جو و درخت خرما و دامپروری ،پرورش شتر و بز اشتغال دارند.با توجه به شرایط آب و هوایی بهترین فصل برای انجام مطالعات صحرایی د راین منطقه اواخر زمستان و اوایل بهار است.شکل 1-2 نمای کلی این منطقه را نشان می دهد.

 

مرفولوژی کمپلکس ده سلم

کمپلکس ده سلم به صورت رشته کوهی نه چندان مرتفع با روند اصلی شمالی جنوبی و منطبق بر روند ارتفاعات شرق ایران است(شکل 1-2) که د رقسمت شمال،به دامنه ها ی ارتفاعات شاه کوه ختم می شود.در اثر نفوذ توده گرانیتی شاه کوه ،این روند کمی منحرف شده و به سمت غرب متمایل شده است.د رقسمتهای جنوبی به دلیل عملگرد گسلهای فعال د رمنطقه ارتفاعات کمی به سمت شرق منحرف شده است.مرتفع ترین نقطه ناحیه کوه هوری با ارتفاع 2850 متر است.یلندترین ارتفاعات درمنطقه مورد مطالعه درارتفاعات ده سلم 2350 متر است.که د رشمال غرب منطقه مورد مطالعه واقع است.پست ترین نقطه در دشت های مسطح اطراف است که روستای ده سلم با 820 متر ارتفاع از سطح دریا د رآن قرار دارد.ارتفاعات از دو سو به دشتهای مسطح ختم می شود و رود خانه های فصلی ده سلم د رقسمت غرب و رودخانه ی شور در شرق منطقه مورد مطالعه هردو به سمت جنوب و جنوب غربی د رجریان هستند.د رجنوب غرب منطقه مورد مطالعه ،دشت لوت واقع است که به سمت غرب از ارتفاع آن کاسته می شود.د رسمت شرق محدوده مورد مطالعه دشت چاه داشی واقع شده است که با افزایش فاصله از کمپلکس ده سلم به ارتفاع آن افزوده می شود.د رجنوب ارتفاعات ده سلم تپه های ماسه ای کویری قرار دارد که د رسمت جنوب و جنوب غرب به وسعت آنها افزوده می شود.

تاریخچه مطالعات انجام گرفته

اولین مطالعات مدون منطقه د رسال  1349 و 1350 توسط سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور انجام گرفته است.نتیجه این مطالعات به صورت نقشه: 500000  :  1و گزارش بررسی مقدماتی دشت لوت و ایران مرکزی منتشر شده است.(اشتوکلین و همکاران،1973) . د راین بررسی ها طبق نقشه ارایه شده توسط محققین د ردو مسیر که تقریبا بر روند دگرگونی عمود می باشد ،مسیرهایی پیموده شده،ا زنمونه های برداشته شده (سه نمونه )سن سنجی به روش رادیو متری انجام گرفته است.در بررسی ها ی میکروسکوپی سنگهای دگرگون شده بر اساس کانی های موجود نام گذاری شده اند.بررسی های کوچک مقیاس د رارتباط با کوهزایی منطقه توسط بربریان و سهیلی (1976)،مهاجر اشجعی (1975) و بربریان (1981) انجام شده است.گسلهای مهم ،نقش و عملکرد آنها د رمنطقه توسط نبوی (1355) بررسی شده است.نقشه ی زمین شناسی منطقه با مقیاس 250000 :  1توسط سهندی و همکاران(1371) تهیه و به وسیله سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنین کشور به چاپ رسیده است.ذخایر آندالوزیت و سیلیمانیت منطقه توسط مهرابی و سیاسی راد(1372) مورد توجه قرار گرفته است.توده گرانیت شاه کوه د رشمال منطقه د ررساله دکترای اسماعیلی (1380)


مطالعه شده است.هاله دگرگونی مجاورتی توده شاه کوه نیز توسط مدهج(1379) مورد بررسی قرار گرفته است.مطالعات کوچک مقیاس د رمورد ژنز پتانسیل های معدنی شرق لوت توسط شهاب پور (1379) انجام گرفته است.اولین مطالعات د رمورد پتانسیل های منطقه توسط مهرابی و همکاران (1372) د رمنطقه انجام شده است.مطالعات بدوی د رپتانسیل های اقتصادی د رکمپلکس ده سلم توسط دانشگاه صنایع و معادن (1380) انجام شده است.

محمودی (1382) د رطی پایان نامه کارشناسی ارشد ،پترولوژی سنگهای دگرگونی منطقه و پتانسیل های معدنی کمپلکس دگرگونی را مطالعه کرده است.

زمین شناسی

از دیدگاه تقسیمات زمین شناسی کمپلکس ده سلم درمرز صفحه لوت جنوبی و زون جوش خورد ه سیستان واقع شده است.به اعتقاد بیشتر محققین مرز لوت و زون جوش خورده سیستان به وسیله گسل نهبندان که در  شرق کمپلکس ده سلم قرار دارد ،مشخص می شود(نبوی،1355)، ولی گسلهایی به موازات گسل نهبندان د رکمپلکس دگرگونی ده سلم وجود دارد که حرکت راست گردی همانند حرکت گسل نهبندان د رانها مشاهده می شود وبا توجه به آنها نمی توان مرز مشخصی را برای این دو صفحه مشخص کرد.

سنگهای این کمپلکس عمدتا از شیشه های دگرگون شده،استوکهای گرانیتی و رگه های پگماتینی و کوارتزی تشکیل شده است(شکل 1-3)

حجم اصلی کمپلکس ده سلم از سنگهای دگرگونی طی سه فاز جداگانه دگرگونی تشکیل شده است.(محمودی ،1382). درون کمپلکس و در شمال و شرق آن توده های گرانیتوئیدی نفوذ کرده است.شدت دگرگونی سنگهای دگرگونی منطقه د رحد رخساره پیروکسن هورنفلس ،شیست سبز و حد پایین رخساره آمفیبولیت است.سن نسبی دگرگونه منطقه ژوراسیک و سن مطلق آن  2 ± 206 تا   5 ± 209 (ریر و محافظ ،1972) میلیون سال تخمین زده شده است.سنگ مادر دگرگونی از دیدگاه لیتولوژیکی با سازندهای تریاس تحتانی هم خوابی دارد،ولی د راین زمینه تردیدهای فراوانی وجود دارد.وجود سنگ های کربناته حاوی فسیلهایی از خانواده اوربیتولین که به صورت عمده دگرشیب و دگرگون نشده توده گرانیتی شاه کوه و سنگهای دگرگونی حاشیه غربی آن را می پوشاند نیز می تواند تایید ی بر این موضوع باشد.توده های آذرین موجود  د رمنطقه مورد مطالعه د راین تحقیق با توجه به محل قرار گیری و پتروگرافی به سه دسته تقسیم شده اند.گروه اول گرانیتوئیدهای لکوکرات شرق منطقه است که بررسی قابل توجهی بر روی آنها انجام نگرفته است.گروه دوم توده گرانیتی شاه کوه که در شمال کمپلکس ده سلم واقع شده است.بررسی های ایزوتوپی انجام شده بر روی این توده سنی معادل 150 تا 170 میلیون سال را برای فازهای مختلف تزریق گرانیت نشان می دهد.(اسماعیلی،1380). گروه سوم گرانیتهای موجود در کمپلکس دگرگونی است با روند شمالی جنوبی که با توجه به اثرات  موجود د رمنطقه باعث ایجاد دگرگونی د رمنطقه شده است.

  

دیگر صفحات شرح کامل » 1 2 3 4 5