نام نویسنده : گروه پژوهشی زمین شناسی پارس
تاریخ نشر : بهمن 1381
عنوان : طرح اکتشاف سازندهای زمین شناسی جهت تولید آجر
شرح مختصر :
استان کرمانشاه در غرب ایران بین’41° 33 تا ’7 °35 عرض شمالی و’ 24°45 تا’6° 48 طول شرقی واقع شده است.که از شمال به استا ن کردستان و ازجنوب به استان های لرستان و ایلام و از شرق به استان همدان و از غرب به کشور عراق منتهی می شود.وسعت این استان بالغ بر 24500 کیلومتر مربع می باشد.این استان شامل 11 شهرستان 20 بخش و 83 دهستان می باشد.
شرح کامل:

موقعیت

استان کرمانشاه در غرب ایران بین41° 33 تا 7 °35 عرض شمالی و 24°45 تا6° 48 طول شرقی واقع شده است.که از شمال به استا ن کردستان و ازجنوب به استان های لرستان و ایلام و از شرق به استان همدان و از غرب به کشور عراق منتهی می شود.وسعت این استان بالغ بر 24500 کیلومتر مربع می باشد.این استان شامل 11 شهرستان 20 بخش و 83 دهستان می باشد.

جمعیت

برا ساس سرشماری سال 1375 ،1778596 نفر بوده که این رقم شامل 1098282 نفر ساکن در نقاط شهری،670459 نفر ساکن د رمناطق روستایی بوده و جمعیت غیر ساکن آن نیز 9855 نفر می باشد.

توپوگرافی

استان کرمانشاه از نظر توپوگرافی به دو بخش قابل تقسیم است:

1-      ناهمواری ها                                  2- جلگه ها

3- ناهمواری ها

استان کرمانشاه منطقه های کوهستانی است که بخشی از سلسله جبال زاگرس قسمت عمده این استان را پوشانیده و تنها در بخش هایی از دامنه های کم شیب و گسترده ی این کوهستان و یا در ه های عریض ،زمین های کم ارتفاع و جلگه های آبرفتی مشاهده می شود.پیدایش این سلسله جبال زاگرس چین خوردگی های منظم و مرتفعی است که در غرب وجنوب غربی ایران از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده است.

به طور کلی ناهمواری های عمده استان عبارتند از:

  • کوه های دالاهو: در غرب استان واقع شده و دارای پوشش جنگلی و مراتع سرسبز در دامنه ها و هم چنین قلل برفگیر و چشمه سارهای متعدد می باشد،و سرچشمه رودهای دائمی است.این کوه برجلگه کرند و جلگه عراق مسلط است:
  • کوه های پرًآو : بلندترین کوه پرآو،که کوه بیستون است.این کوهستان به طرف شرق و در امتداد الوند قرار گرفته و با جهت شمال غربی به طرف کوه های طاق بستان پیش می رود.کتیبه ای از زمان هخامنشیان در کوهپایه ،بیستون و حجاری های داخل آن اززمان ساسانیان در طاق بستان باقیمانده است.
  • سفیدکوه: در جنوب شهر کرمانشاه قرار گرفته و به طرف لرستان امتداد دارد.
  •    شاهو: این کوه از شرق روانسر،جوانرود و پاوه گذشته و در قسمت غربی آن به رودخانه سیروان منتهی می گردد.بلندترین ارتفاع آن به 3370 متر می رسد،کوه تخت نیز در دنباله شاهو قرار گرفته است.
  • کوه آتشکده یا آتشگاه : رشته کوهی است که از شاهو جداش ده و از مغرب روستای شمشیر واقع در ناحیه اورامانات گذشته و به دره رودخانه سیروان منتهی می گردد،و خط الراس آن مرز طبیعی پاوه و جوانرود می باشد.
  • کوه گزن: دنباله کوه آتشکده می باشد که در غرب رودخانه سیروان مرتفع می گردد و خط الراس آن همچون کوه آتشکده حد طبیعی بین پاوه و جوانرود است.
  • اطراف شهرستان سنقرکلیایی کوههای مرتفع و متعددی قرار دارد که مهمترین آنها عبارتند از کوه کمرزرد،کوه هزار خانی پایین،کوه بدر،کوه سیر دوله،کوه پنجه علی،کوه شمالی سر دره و کوه گره.

 در اطراف شهرستان قصر شیرین نیز ارتفاعات چندی وجود داردکه عبارتند از:رشته کوه آق داغ(کوه سفید)در مغرب قصرشیرین،کوه بازی دراز دنباله کوه های شمالی گیلانغرب که بلندترین قله آن قله صوفی است.

  • کوه سه سر که بین دهستان ذهاب و چگرله واقع شده است و همچنین ارتفاعات شاه کوه و مناطق بانسیران د رناحیه گیلانغرب.

 جلگه ها و دشت ها

چنانکه در قسمت ناهمواری ها اشاره شد،بیشتر مناطق استان کرمانشاه کوهستان است،اما همین کوهستانی بودن موجب شده که در شکست ها و چاله های ساختمانی اولیه،غالبا جلگه های و دشتهای این استان را به وجود  آورد.فواصل کوه ها که گاهی پهناور و در بعضی جاها کم عرض و باریک می باشند،دشت ها و جلگه های متعددی تشکیل شده  که از مواد آبرفتی انباشته شده است.عامل اصلی در تشکیل قشربالایی خاک این جلگه ها ی و دشت ها،فرسایش ممتد سال های طولانی بوده که همچنان ادامه دارد.باید گفت که زندگی مردم این ناحیه از گذشته دور تا کنون همواره بستگی نزدیک با این جلگه های حاصلخیز کشاورزی داشته است.زمین کشاورزی وسیله جلب و اسکان و تمرکز جمعیت شده و متقابلا ازدیاد جمعیت ، باروری بیشتر زمین ها را به همراه آورده است.برخی از جلگه ها ی آبرفتی کرمانشاه نمونه بهترین زمین های کشاورزی بوده و شاید جزء مستعد ترین بخش های فلاحتی کشور ما باشند،جلگه ماهیدشت و کلیایی از آن قبیلند.شرایط آب وهوایی نیز در این مورد سبب شده است که با کمترین امکانات وابتدایی ترین وسایل محصول نسبتا فراوانی بدست آید.جلگه ها و دشت های مهم کرمانشاه به قرار زیرند:

  • دشت واقع بین الوند در مشرق و کوه بیدسرخ صحنه ،عرض این دشت حدود 55 کیلومتر، ارتفاعات شمالی آن نسبتا صعب العبور ولی از طرف جنوب به کلی باز وهموار است،وبه همین سبب راه هایی به طرف شهرستان های نهاوند و تویسرکان از این منطقه کشیده شده است.این دشت حاصلخیز بوده  وبرای زراعت ساکنین منطقه از اهمیت خاصی برخوردار است.
  • دشت بین صحنه و کرمانشاه : این دشت از پای ارتفاعات بید سرخ آغاز می شود و در ارتفاعات نعل شکن خاتمه می یابد،عرض آن حدو 90کیلومتر است که در شمال آن ارتفاعات پآو و شاهو قرار دارد.این دشت حاصلخیر بوده و آب های فراوانی درآن جریان دارد، اما به علت بستر رودخانه ،آب به اراضی اطراف کاملا مسلط نیست و این امر باعث گردید که سیستم آبیاری صحیح در این منطقه انجام نگیرد و در نتیجه با توجه به امکانات طبیعی موجود  زراعت رونق چندانی نداشته باشد.
  • ماهیدشت: حد شرقی این دشت را از ارتفاعات نعل شکن و حد غربی بیش از ارتفاعات حسن آباد و چهار زَبرً در بر می گیرد.عرض آن حدود 25 کیلومتر و از دو طرف کاملا باز است،با آب فراوان و خاک حاصلخیز از مناطق عمده زراعی استان کرمانشاه به حساب مب آید.
  • دشت اسلام آباد و کرند: از طرف مشرق به وسیله ارتفاعات دالاهو و فرح محدود گردیده،دامنه ها اطراف و قسمت هایی از دشت مشجر است،و خاکی حاصلخیز و مستعد کشاورزی دارد.
  • دشت واقع بین ارتفاعات پاطاق و خسروی(مرز عراق و ایران) : عرض آن متفاوت و بین20 تا 70 کیلومتر می باشد،ارتفاع آن از سطح دریا کم و به خاطر نزدیکی با مرزهای جنوبی دارای آب و هوایی گرم است و جزء مناطق گرمسیری غرب به حساب می آید.

خاک ها

شکل ظاهری و خاک های منطقه به طور مختصر به قرار زیر می باشند:

اراضی دامنه کوهها که اکثرا دارای شیب نسبتا تند ودارای پستی و بلندی می باشد دارای خاک های کم عمق،درشت دانه و جوان است که اصطلاحا خاک های آبرفتی و واریزه ای نامیده می شوند. هرچه شیب دامنه ها ملایم تر می شود از درشتی بافت خاک کم شده و خاک های عمیقو ریز دانه با کمی دانه های سنگ آهک دیده می شوند که به خاک های قهوه ای معروفند.در مناطقی که دارای دشت های پست و گود افتاده هستند ،به علت تجمع آب های زیر زیرزمینی ،خاک های هیدرومورف یا اصطلاحا خاک های چمنی مرطوب مشاهده می شود.

در مناطق گرمسیری مانند منطقه قصرشیرین و گیلانغرب و سومار ،به علت تبخیر زیاد و بارندگی کم و وجود تشکیلات گچی و مارنی،گاهی به خاک های شور برخورد می کنیم.

در کناره بعضی از رودخانه ها و مسیل ها خاک های جوان مطبق رسوبی به چشم می خورد.در قسمت های دیگر خاک های بسیارسنگین رسی را که در فصول خشک دارای شکاف های عریض و عمیق می باشند،می بینیم.

اداره کشاورزی استان کرمانشاه طی سالهای اخیر جهت خاک شناسی  و حاصلخیزی خاک،گروه هایی را در سطح استان مامور کرده که عمده فعالیت آنها به قرار زیر بوده است:تعیین نیاز غذایی و آبی محصولات،زهکشی و اصلاح اراضی،حفاظت خاک،شناسایی خاک به وسیله آزمایشگاه ها و اصلاح اراضی شور و قلیایی .برای تحقق اقدامات وق نقشه های خاک شناسی و جدول های آماری نیز از مناطق استان کرمانشاه تهیه شده است.

آب ها

وزش بادهای مرطوبی که از دامنه مدیترانه و اقیانوس اطلس می وزد ،سبب ریزش برف و باران نسبتا فراوان و ذخیره آب های زیر زمینی و همچنین جریان رودهای متعددی در نواحی مختلف این استان گردیده  که تمام آنها نهایتا به طرف خلیج فارس جریان پیدا می کنند.رودهای این استان بیشتر سیلابی و پرپیچ و خم می باشند چنانکه دره های متعددی را قطع کرده و از فاصله نسبتا زیادی از یکدیگر دارند.مهمترین حوضه های آبریز استان کرمانشاه عبارتند از:

آب های سطح الارضی

الف- حوضه آبریزسیروان که شامل آب لیله،زیمکان،آب زرشک،مره خیل،گاورود علیا،گاووهرو، و آب شمشیر است.

ب- حوضه آبریز قره سو که شامل رودخانه قره سو،راز آوار،مرگ و قسمتی از حوضه آبریز سیمره،رود الوند یا اروند یا هزارخانی است.

ج- حوضه آبریز گاماساب (گاماسی آو)که شامل رودخانه های گاماساب ،جامشیان و دینور است.

      د-حوضه آبریز الوند که شامل رودخانه های الوند،ویره،گیلانغرب،قوره تو،چم امام حسین فآب ماهیت (یا آوماهیت) می شود.

سایر رودخانه های استان عبارتند از:هواسان کنگیر و آب نفت.

آب های تحت الارضی

با توجه به ساختمان زمین شناسی منطقه می توان این استان را از نظر آب های زیرزمینی غنی دانست.عواملی مانند دشته ای وسیع با بسترهای آبرفتی عمیق و میزان بارندگی  سالانه و وجود کوه ها ی آهکی و طبقات غیرقابل نفوذ تحت الارضی در آبرفت های منطقه باعث وجود آبهای زیرزمینی گشته است.چاه های عمیقی که د رمنطقه حفر گردیده اند و به تفاوت از 70 تا100 متر عمق دارند. و هم چنین وجود چشمه های فراوان چون سرآب روانسر،آب های جوشان چون سرآب گرم و سرپل ذهاب شاهدی بر این مدعاست.

به عنوان مثال به ذکر نام بعضی از سرآب ها درمنطقه کرمانشاه ،اشاره می کنیم.

الف- سرآب قنبر،د رجنوب شهر کرمانشاه و در دامنه کوه سفید واقع شده که آب مصرفی قسمتی از شهر کرمانشاه را تامین می نماید.

ب- سرآب طاق بستان:در شمال شهر کرمانشاه دردامنه کوه طاق بستان است که بیشتر مصرف زراعی دارد.

ج- سرآب خضرزنده وسرآب خضرالیاس: در24 کیلومتری شمال غرب شهر کرمانشاه و در مجاورت جاده کرمانشاه به سنندج قرار دارد:

د- سرآب نیلوفر:در30 کیلومتری شمال غربی کرمانشاه ،استخر وسیعی را تشکیل می دهدکه مملو از گل های نیلوفراست ، وطبقات بهر ه دهی آب فراوان دارد، وبرا ی پرورش ماهی نیز مناسب است.

ه- سرآب یاوری: د رمسیرجاده کرمانشاه به روانسر و نزدیک روستای قزانچی است.

سرآب های دیگری که می توان در این استان از آنها نام برد ،سرآب گرم قعله شاهین،سرآب صحنه،سراب هرسین،سرآب هرسم،سرآب حوری،و سرآب ورمنجه می باشند.

وضعیت جوی

آب و هوای استان کرمانشاه روی هم رفته ،بنا به نظرات هواشناسان و ضبط آمار و ارقام سالیانه و تجربیات محلی از نوع آب و هوای معتدل کوهستانی است.مناطق استان از نظرآب وهوایی تحت تاثیر عوامل اصلی و فرعب دیگری می باشند که وضع اقلیمی این ناحیه را دچار تغییر می سازند.عواملی اصلی عبارتند از :اول ارتفاعات آن استان که در مقابل جریان های مرطوب غربی قرار گرفته  و معمولا دامنه های این کوهستان ها،بخصوص دامنه ها ی رو به غرب دارای  رطوبت بیشتر ودامنه های رو به شرق خشکتر و دارای نزولات جوی کمتری می باشند،دوم ورود و عبور جریان مرطوب مدیترانه ای که موجب اصلی بارندگی های ناحیه کرمانشاه می باشد  و مقدار بارندگی درمناطق مختلف  برحسب ارتفاع تفاوت هایی دارد.چنانکه دشت های محصور داخلی و برخی از جلگه ها دارای بارندگی کمتر و مناطق مرتفع معمولا دارای بارندگی بیشتری می باشند.میانگین بارندگی سالیانه کرمانشاه 300 تا 500 میلیمتر است.نزولات جوی بیشتر به صورت باران و درماه های  سرد سال ،به صورت برف است.سرما معمولا از آذرماه تا اسفندماه ادامه می یابد.در مناطق کوهستانی چندین ماه از سال برف در ارتفاعات می ماند و درجه حرارت تا 15- درجه پایین میاید.فصل زمستان در این مناطق طولانی است که با بهاری کوتاه به تابستان متصل می شود.تابستان مناطق کوهستانی با میانگین گرم ترین ماه 23 درجه سانتیگراد ،معتدل می باشد، اما دشت ها و جلگه ها ی آن گرمای بیشترو تابستان های طولانی تری دارند.

منطقه قصرشیرین و سرپل ذهاب و سومار و نفت شهر و به طور کلی نوار مرزی ،از این ناحیه مستثنی و دارای آب و هوای گرم است.ارتفاعات غربی با شیب   تند و یکباره ا زکرند به بعد منقطع شده و به جلگه ها و دشت های مرزی ختم می شود.در این منطقه ارتفاع متوسط زمین ناچیز (در حدود 300 متر)و تاثیر آب وهوای صحرای خشک عربستان ،گرمای شدید تابستان و هوای معتدل زمستانی را فراهم می آورد.حداکثر درجه حرارت د رتابستان گاهی ا ز40 درجه شانتیگراد می گذرد و حداقل ان در زمستان هیچگاه به صفر نمی رسد.وزش باد گرم(سام) د رتابستان که متاثر ازبادهای سموم جزیره العرب است ،بدترین روزهای تابستانی را به وجود می آورد.زمستان ها معمولا معتدل و فصل  بهار کوتاه می باشد.

بادهای مشخص و عمده ای که در استان کرمانشاه می وزد: اول بادهای فربی است که چنانکه گفته شد ،رطوبت اقیانوس اطلس و مدیترانه را منتقل و مواقع بخصوصی هم ندارد،اما در زمستان و بهار معمولا بیشتر می وزد.دو م باد شمال است که درفصل تابستان می وزد .دوم باد شمال است که در فصل تابستان می وزد و در اعتدال آب و هوای این ناحیه و کاهش گرما موثر است.سوم ،وزش بادهای سام یا سموم است که تنها درمنطقه نوار مرزی می وزد و هوای ناحیه مزبور را در تابستان ها بسیار گرم و غیرقابل تحمل ساخته و خسارات زیادی وارد می کند.

دیگر صفحات شرح کامل » 1 2 3 4